Mydlnica lekarska – Saponaria officinalis Linne

rodzina goździkowate– Caryophyllaceae

Mydlnica lekarska – Saponaria officinalis Linne należy do rodziny goździkowatych – Caryophyllaceae. Jest to roślina wieloletnia, występująca w naszym kraju, dorastająca do 60 cm wys. Rośnie na łąkach, nad brzegami rzek, na zboczach. Kłącze rozgałęzione, walcowate, pełzające. Liście jajowato-lencetowate, ostre z 3 nerwami, brzegiem szorstkie. Kwiaty zebrane w dwuramienną wierzchotkę, białe lub różowe. Kwitnie od czerwca do września.

Saponaria officinalis L. - mydlnica lekarska (2a i 2 b).
Na obrazku widać również piwonię (3a, 3b) oraz rdest ptasi (1).
źródło obrazka: Fr. Losch, Kräuterbuch, 1938 r.

Surowiec zielarski 

Surowcem jest ziele i korzeń – Herba et Radix Saponariae. Korzeń jest dostępny w sklepach zielarskich. Ziele można pozyskać z naturalnego stanu lub z uprawy. Suszenie surowców powinno odbywać się w temperaturze do 50 stopni C. Korzenie wykopywać jesienią lub wiosną, natomiast ziele w czasie kwitnienia.

Najważniejsze składniki czynne

Surowce zawierają saponiny trójterpenowe 5-7%, rzadziej 10% (korzeń), flawonoidy (saponaryna), cukry (galaktoza). Sposród saponin można wymienić: saporubryna, kwas saporubinowy, sapotoksyna, saponaryna (rozpada się do saponaretyny i glukozy).

Właściwości fitofarmakologiczne, zastosowanie, preparaty i dawkowanie

Działanie: wykrztuśne, odtruwające, przeciwzapalne, regulujące wypróżnienia, żółciotwórcze, żółciopędne, antyseptyczne, przeciwgrzybicze, antybakteryjne, rozkurczowe. W większych dawkach działa wymiotnie. Wzmaga wydzielanie moczu.

Mydlnica ma duże zastosowanie w leczeniu nieżytów układu oddechowego (np. zapalenie oskrzeli). W małym stopniu są wykorzystywane inne właściwości lecznicze mydlnicy. Zastosowana na skórę działa oczyszczająco, zmiękczająco i rozjaśniająco.

Saponiny mają zdolność wiązania się z wieloma ksenobiotykami, w tym lekami. W umiejętny sposób można je wykorzystać do przyspieszania wchłaniania i rozprzestrzeniania się określonego leku (np. dawniej leków rtęciowych i bizmutowych) w organizmie chorego, jak i do przyśpieszania eliminacji ksenobiotyków z ustroju. Saponiny zwiększają wydalanie moczu i potu, pobudzają wydzielanie żółci, śliny i śluzu. Dzięki temu, że wiążą się z niektórymi metalami i lekami i przy tym zwiększają przepuszczalność błon komórkowych możliwe jest ich szybsze usunięcie z organizmu.

Odwar z mydlnicy - Decoctum Saponariae 5% (1-2 łyżki korzeni lub ziela na 1 szklankę wody, gotować 3-5 minut; odstawić na 30 minut) - 1-2 szklanki wypić w ciągu dnia porcjami. Stosować również zewnętrznie do okładów, płukanek i przemywania. Po tygodniu dawkę odwaru zmniejszyć do 100 ml 2 razy dziennie. Leczenie powinno trwać w sumie 4 tygodnie. Po 3 tygodniach przerwy kurację powtórzyć.

Odwar z mydlnicy dawniej oficjalny w medycynie: 4-6 g rozdrobnionego korzenia na 200 ml wody, gotować 10 minut, odstawić na kilkanaście minut, przecedzić. Co 3 godziny 1 łyżka odwaru w nieżycie gardła, krtani, oskrzeli i płuc.

Nalewka mydlnicowa – Tinctura Saponariae: 100 g świeżych lub suchych korzeni zalać 500 g alkoholu 40-60%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 5 ml w 100 ml wody przez 21-28 dni. Po 3 tygodniach przerwy leczenie powtórzyć. Nalewką nierozcieńczoną pędzlować chore miejsca na skórze i błonach śluzowych (owrzodzenia, opryszczka, liszaje, zajady, pleśniawki, wyprysk). Po rozcieńczeniu (1 łyżka na 1 szklankę wody przegotowanej) używać do przemywania twarzy i płukania włosów (łojotok, zaskórniki, trądzik, łupież). Włosy płukać odwarem lub rozcieńczoną nalewką po umyciu szamponem dziegciowym (np. Polytar), albo z siarczkiem selenu (Selsun).